223مهدی قربانی*

اجتماعی بودن انسان ایجاب می کند همواره دارای کنش متقابل با همنوعان خود باشد؛ کنش و رفتاری که به ناچار می­بایست در یک بستر و محیط مشترک شکل گیرد. از این رو تک­ تک افراد جامعه، چه به شکل فردی و چه به صورت جمعی با محیط اطراف خود تعامل دارند، اما مدتهاست انسان با نام پیشرفت به دست تکنولوژی تعامل میان خود و طبیعت را به تعارض تبدیل کرده است.

نگرانی نسبت به محیط زیست و توجه به رابطه انسان و طبیعت در تاریخ اندیشه اجتماعی سابقه طولانی دارد که با شتاب دگرگونی های صنعتی و رشد شهرنشینی در آغاز هزاره سوم میلادی، اهمیت و اولویت ویژه ای یافت. بطوری که گیدنز جامعه شناس برجسته معاصر در این زمینه می گوید: صنعت و فناوری مدرن در ارتباط با نهادهای اجتماعی متمایزی به وجود آمده­اند. ریشه­ها و سرچشمه­های اثرگذاری ما بر محیط­زیست، جنبۀ اجتماعی دارندو بسیاری از پیامدهای آن­ها نیز اجتماعی و فرهنگی است.

جامعه شناسی محیط زیست عموماً به عنوان مطالعه جامعه شناختی کنش های متقابل اجتماعی- محیطی تعریف می شود. جامعه شناسان محیطی معمولاً بر روی مطالعه عامل های اجتماعی که باعث مسائل زیست محیطی می­شود، بر تاثیرهای اجتماعی آن مشکلات و تلاش برای حل آن مشکلات تاکید می کنند.

در اوایل دهه 90 اکثر جامعه ­شناسان محیط­ زیست، نشان دادند که جهان بیوفیزیکی هم به عنوان فاکتوری تصادفی در شکل دادن به تغییرات اجتماعی و هم به عنوان محصول ساختارهای اجتماعی و یا فرایندهای اجتماعی با تحلیل جامعه­ شناختی مهم است. این انتقاد و نیز اعتقاد به اینکه سوال کلیدی تحقیق جامعه شناسی محیط ­زیست، شرح و تفسیر دلایل تنزل زیست محیطی یا مشکلات زیست­ محیطی است، در دهه 90 جامعه ­شناسی محیط ­زیست امروزی را محقق ساخت.

جامعه ­شناسان محیط زیست عقیده دارند که محیط­ زیست و جامعه­ شناسی تنها در ارتباط با هم قابل فهم و درک هستند. این استدلال بر اساس شکاف هایی که در ارتباط بین انسانها و طبیعت در حال گسترش هستند بنا نهاده شده است. اینها مشکلاتی هستند که انسانها هم در ایجاد آنها نقش داشته ­اند و هم در پی حل آنها هستند. کم بودن دانش ما در خصوص ارتباط انسان و طبیعت ما را به سمت مشکلات محیط­ زیستی (تغییر آب و هوا، سوراخ شدن لایه ازن و مانند آن) سوق داده است و هم چنین باعث ناتوانی و محدود شدن توانایی ما در حل این مشکلات است.

لذا جهت هم اندیشی و تبادل نظر و ارایه راهکارهای اساسی در راستای مدیریت پایدار منابع طبیعی و محیط زیست، اولین همایش ملی «جامعه، منابع طبیعی و محیط زیست» توسط کارگروه جامعه شناسی محیط زیست انجمن جامعه شناسی ایران با همکاری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران برگزار می گردد.

* دبیرعلمی اولین همایش ملی «جامعه، منابع طبیعی و محیط زیست

Go to top